જીવનજ્યોત
A gentle prayer-song by સુન્દરમ્ (Tribhuvandas Purushottamdas Luhar) — asking God to kindle the flame of life within, with strength, light, fragrance, courage, and a heart big enough to help everyone.
The poem
પ્રભુ હે, જીવનજ્યોત જગાવો.
આ નાનકડા પગને વેગે ભમતાં જગત બનાવો;
અમને રડવડતાં શિખવાડો. પ્રભુ હે…
વણજહાજે દરિયાને તરવા બળ બાહુમાં આપો;
અમને ઝળહળતાં શિખવાડો. પ્રભુ હે…
જીવનના રંગો પ્રગટાવા પીંછી તમારી ચલાવો;
અમને મઘમઘતાં શિખવાડો. પ્રભુ હે…
હૈયાના ઝરણા નાનાને સાગર જેવા બનાવો;
અમને ગરજંતાં શિખવાડો. પ્રભુ હે…
સ્નેહશક્તિ બલિદાન નીરથી ભરચક ધાર ઝરાવો;
અમને સ્થળ-સ્થળમાં વરસાવો. પ્રભુ હે…
What the poem means
The poet prays for growth in five different ways — each stanza asks for a different kind of strength:
| Stanza asks for… | In simple words |
|---|---|
| Strength in tiny fingers & legs | The physical energy to explore the whole world freely |
| Light in the eyes, strength in the arms | Courage to face darkness and difficulty without needing outside help |
| Mind's flowers filled with nectar | Inner beauty — spreading goodness like a fragrant flower |
| A heart as vast as the ocean | Growing from a narrow, small heart into one big enough to embrace everyone |
| Raining love, strength & sacrifice everywhere | Dedicating one's whole life to helping others, selflessly |
A humble prayer for a life that grows from smallness into something vast, bright, fragrant, generous, and given selflessly for others — not just for oneself.
શબ્દાર્થ · Word meanings
સ્વાધ્યાય · Every exercise
પ્રશ્નોના જવાબ (definite answers)
જેમ ચિત્રકાર પીંછી ચલાવીને ચિત્રમાં અવનવા રંગો પૂરે છે, તેમ પ્રભુ પોતાની પીંછી (કૃપા) ચલાવીને આપણા સાદા, કોરા જીવનમાં અવનવા સુંદર રંગો (ખુશી, પ્રેમ, ઉત્સાહ, સારપ) ભરી, જીવનને રંગીન અને સુંદર બનાવી દેશે.
કારણ કે નાનું હૈયું સંકુચિત અને મર્યાદિત હોય છે; સાગર જેવું વિશાળ, ઉદાર હૈયું બનવાથી માણસ બધાને પ્રેમ અને સમજણથી સ્વીકારી શકે છે.
જેમ વરસાદ ધરતી પર સર્વત્ર જીવન ફેલાવે છે, તેમ પોતાના જીવનમાંથી સ્નેહ, શક્તિ અને બલિદાનનો ગુણ સર્વત્ર ફેલાય, બધાના ભલા માટે ઉપયોગી થાય એવી ઇચ્છા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
જેમ રસ (નેક્ટર) થી ભરેલું ફૂલ ખીલી ઊઠે અને સુવાસ ફેલાવે, તેમ મન રસથી (પ્રેમ, ઉત્સાહ, સારપથી) ભરાઈ જાય તો જીવન ખીલી ઊઠશે — મન પ્રફુલ્લિત, ખુશ અને ભરપૂર બનશે, અને એમાંથી સારપની સુવાસ ચારે તરફ ફેલાશે.
જેમ ફૂલ પોતાની સુવાસ ચારે બાજુ ફેલાવે છે, તેમ આપણે પણ સારા ગુણો અને પ્રેમ વડે આજુબાજુના વાતાવરણને સુંદર બનાવવાનું છે — સારાં કાર્યો દ્વારા બીજાના જીવનને પણ સુવાસિત કરવાનું છે.
કાવ્યપંક્તિઓ શોધો (find the matching poem lines)
"ટચૂકડી આ આંગળીઓમાં ઝાઝું જોર જમાવો, / આ નાનકડા પગને વેગે ભમતાં જગત બનાવો."
"ઉરની સાંકળડી શેરીના પંથ વિશાળ રચાવો, / હૈયાના ઝરણા નાનાને સાગર જેવા બનાવો."
"વણદીવે અંધારે જોવા આંખે તેજ ભરાવો, / વણજહાજે દરિયાને તરવા બળ બાહુમાં આપો."
ઉદાહરણ મુજબ શબ્દો લખી વાક્ય બનાવો (associated words & sentences)
ફૂલ – સુવાસ, પાંખડી. વાક્ય: બગીચાના ફૂલની સુવાસ અને તેની કૂણી પાંખડીઓ સૌનું મન મોહી લે છે.
પીંછી – રંગ, ચિત્ર. વાક્ય: ચિત્રકારે પીંછી વડે સુંદર રંગોથી એક મનમોહક ચિત્ર દોર્યું.
હૈયું – પ્રેમ, ધબકાર. વાક્ય: મા નું હૈયું પોતાનાં બાળકો માટેના પ્રેમથી સતત ધબકતું રહે છે.
દરિયો – મોજાં, ભરતી. વાક્ય: સાંજે દરિયાનાં ઊંચાં મોજાં અને ભરતી જોવાની બહુ મજા આવે છે.
જીવન – ખુશી, સંઘર્ષ. વાક્ય: ખુશી અને સંઘર્ષ બંને મળીને જ આપણું જીવન સાર્થક બનાવે છે.
બલિદાન – ત્યાગ, દેશભક્તિ. વાક્ય: સૈનિકોના ત્યાગ અને બલિદાનને કારણે જ આપણો દેશ સુરક્ષિત રહે છે.
રેખાંકિત શબ્દના સ્થાને અન્ય શબ્દ (word substitution)
નાનકડા પગમાં આખું જગત ભમવાનું બળ આપો.
મારું હૃદય તો સાગર જેવડું જ હોય ને!
રાજાના બાગમાં અવનવાં પુષ્પો તેમની સુગંધ પાથરી રહ્યાં હતાં.
નર્મદાનાં પાણી પીને તો ગુજરાતના લોકોમાં પ્રેમ અને બલિદાન છલોછલ છલકાય છે.
જો ચરણોમાં જોર હોય તો ગમે તેવા મુશ્કેલ માર્ગ પણ સરળ થઈ જાય!
શબ્દકોશ ક્રમ (dictionary order)
કૈવલ્ય, ક્ષમા, પર્વત, રેવા, સીમા, હુલ્લડ
રંક, રજા, રાજા, રૈવતક, રેવતી, રોહિણી
યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરી ખાલી જગ્યા પૂરો (fill in the blank — word bank)
ગણગણાટ, ગડગડાટ, ઝગમગાટ, ખડખડાટ, ખુશખુશાલ, થનગનાટ, મઘમઘાટ, તરવરાટ, સડસડાટ, કિલકિલાટ
ખડખડાટ
થનગનાટ
સડસડાટ
મઘમઘાટ
ગણગણાટ
તરવરાટ
કિલકિલાટ
ગડગડાટ
ખુશખુશાલ
ઝગમગાટ
વાક્યો ફરીથી ગોઠવો (unscramble the sentence)
આકાંક્ષાએ રાત્રે ડરામણું સપનું જોયું તેથી તેની ઊંઘ ઊડી ગઈ.
તમે ક્યારેય ખાબોચિયામાં કૂદકા મારવાની મજા લીધી છે?
પરિણામથી ખુશ થઈને પપ્પાએ મોન્ટુને શાબાશી આપી.
બાળકો રમતમાં રસ્સાખેંચની ખેંચાખેંચી કરી રહ્યાં હતાં.
સવારે ટ્રાફિક ન હોવાના કારણે રસ્તા પર વાહનો પૂરપાટ દોડી રહ્યાં હતા.
યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરો (choose the correct word)
ખોલ્યું
કરતી
હતી
રહ્યાં હતાં
ખૂલ્યું
ગયું હતું
સંભળાયો
ગયાં
ઢબૂક્યો
કવિતા વાંચી નજીકનો અર્થ પસંદ કરો
This exercise quotes 3 lines from a different poem, "મંદિર તારું વિશ્વ રૂપાળું" by જયંતીલાલ આચાર્ય — not from જીવનજ્યોત — just to test comprehension. Nine total options are given (3 per line); pick the option closest in meaning to each line.
(અ) ગગનમાં ચાંદો, સૂરજ અને તારા ચમકી રહ્યા છે.
(બ) પ્રભુએ આભના સૂર્ય, ચંદ્ર અને તારા જેવું બીજું કંઈ જ બનાવ્યું નથી.
(ક) આકાશમાં ચાંદો, સૂર્ય અને તારા પ્રભુના ગુણગાન ગાતા રહે છે.
✓ સાચો જવાબ: (ક) આકાશમાં ચાંદો, સૂર્ય અને તારા પ્રભુના ગુણગાન ગાતા રહે છે.
(અ) પ્રભુનું વર્ણન કરતાં કરતાં કવિઓ થાકતા જ નથી.
(બ) ઈશ્વરની અમાપ સુંદરતા વર્ણવવામાં કવિઓ પણ થાકી જાય છે.
(ક) ભગવાનની સુંદરતાનું વર્ણન કરવામાં કવિઓ ક્યાં થાકે એમ છે?
✓ સાચો જવાબ: (બ) ઈશ્વરની અમાપ સુંદરતા વર્ણવવામાં કવિઓ પણ થાકી જાય છે.
(અ) ઈશ્વર જ એટલા સુંદર છે તો એમણે સર્જેલી દુનિયા
મંદિર જેવી સુંદર જ હોય ને!
(બ) ભગવાને વિશ્વમાં સ્થળે-સ્થળે સુંદર મંદિરો નિર્માણ કર્યાં છે.
(ક) બધાં જ મંદિરમાં સર્જનહારની સુંદરતાનાં દર્શન થાય છે.
✓ સાચો જવાબ: (અ) ઈશ્વર જ એટલા સુંદર છે તો એમણે સર્જેલી દુનિયા મંદિર જેવી સુંદર જ હોય ને!
Open-ended / personal exercises
1. વાતચીત — all 7 questions are about YOUR own life, so there's no single correct answer. Talk them over and write from your own experience:
1. તમે પ્રાર્થના કરો છો? ક્યાં?
2. તમે પ્રભુ પાસે પ્રાર્થનામાં શું માંગો? કેમ?
3. તમને ઈશ્વરે સર્જેલી કઈ-કઈ વસ્તુઓ બહુ ગમે છે? શા માટે?
4. જો તમે ઈશ્વર હો તો?
5. તમારા ઘરમાં કોણ-કોણ પ્રાર્થના કરે છે? કેવી રીતે?
6. શાળાની શરૂઆત પ્રાર્થનાથી જ કેમ થાય છે?
7. તમે ક્યારે-ક્યારે ભગવાનને યાદ કરો છો? કેમ?
4. પ્રાસવાળા શબ્દો લખો (rhyming words): રસ, મન, તેજ, ઉર, પગ, ધાર, નીર — find your own rhyming Gujarati words for each! (e.g. બળ rhymes with પણ, ભણ, વણ, ફળ)
12. Translate the given paragraph about Vadodara's Kamati Baug statues into your first language — this is a creative translation task with no single fixed answer.
પ્રવૃત્તિ · Activity
1. તમને ગમતું એક પ્રાર્થનાગીત મેળવીને ગાઓ અને લખો.
(Find a prayer-song you like — sing it
out loud, then write it down in your notebook.)
2. તમને ગમતા કાવ્યનો ભાવ ટૂંકમાં વર્ગ સમક્ષ રજૂ કરો.
(Pick any poem you like and present its
gist/essence briefly to your class, in your own words.)
ચર્ચા-વિચારણા · Discussion
પ્રાર્થનાનું મહત્વ
Talk about this in class or with family: why is prayer important? Some starting thoughts — prayer brings a calm, focused mind before starting the school day; it builds gratitude and humility; it connects us to something bigger than ourselves; and it gives us courage and hope in difficult times, just like the poet asks for strength and light in "જીવનજ્યોત".
Practice like the real exam
MCQ style (1 mark each)
(બ) સુન્દરમ્
(બ) પ્રકાશ
Short answer (2 marks)
નીર = પાણી, જળ. બલિદાન = ત્યાગ.
Longer answer (3 marks)
The poet prays for a life that grows in every way: physical strength to explore the world, inner light and courage to face difficulty, fragrant goodness like a flower, a heart as vast as the ocean, and finally, the selfless desire to give love, strength, and sacrifice to everyone around — like rain falling everywhere.
4-mark question
"ગરજંતાં" એટલે ગર્જના કરવી — બુલંદ, નિર્ભય અને પ્રભાવશાળી બનવું. કવિ પ્રભુ પાસે માંગે છે કે તેમનું નાનું, સંકોચાયેલું હૈયું સાગર જેવું વિશાળ અને ગર્જના કરી શકે તેવું બળવાન બને — એટલે કે આત્મવિશ્વાસ અને હિંમતથી ભરેલું બને.
You did it! 🎉
🏁 Chapter 1 of 6 · Term 1 Gujarati · Prishita, Class 8