✨ Term 1 Gujarati · Chapter 6

વીરાંગના લક્ષ્મીબાઈ

The true story of the fearless Rani of Jhansi — one of India's greatest freedom fighters, who fought British rule with unmatched courage.

Lakshmibai's life

Hi, it's Patto! This chapter opens with a famous poem line by સુભદ્રાકુમારી ચૌહાણ: "ખૂબ લડી મર્દાની વો તો ઝાંસીવાલી રાની થી" (She fought bravely — she was the Queen of Jhansi).

📖 Rani Lakshmibai's life, step by step

Born in Varanasi (Kashi) to a Brahmin family. Birth name: મણિકર્ણિકા, lovingly called "મનુ" at home. Her mother died when she was only 4.

Raised alongside Nana Saheb (son of Bajirao Peshwa), she learned weaponry and horse-riding — becoming skilled in warfare by just age 12.

In 1842, at age 14, she married King Gangadhar Rao Niwalkar of Jhansi. Her infant son died within months, and the grieving king himself died in 1853.

She adopted 5-year-old Damodar Rao as heir. British officer Dalhousie refused to recognize him and annexed Jhansi under the "Doctrine of Lapse" (ખાલસાનીતિ).

Lakshmibai declared boldly: "मैं अपनी झांसी कभी नहीं दूंगी" (I will never give up my Jhansi) — and fought to reclaim and defend the fort herself.

During the 1857 revolt, Jhansi became a key center. She trained citizens — including women — in warfare. Jhansi's soldiers were all patriotic and brave, but the British had modern, superior weapons — and they attacked Rani Lakshmibai treacherously, by deceit (દગાથી). She still fought on, with her son tied to her back.

Fleeing to Kalpi and then Gwalior with a handful of soldiers, she fought fiercely even after being wounded from behind, killing the attacker before finally succumbing.

Rani Lakshmibai was martyred on 18 June 1857, fighting for her motherland — remembered forever as a symbol of courage.

⚔️ Even brave soldiers can lose to deceit

ઝાંસીના સૈનિકો બધા રાષ્ટ્રભક્ત અને બહાદુર હતા, પણ સામે અંગ્રેજો પાસે આધુનિક શસ્ત્રો હતા — અને દગાથી અંગ્રેજોએ રાણી લક્ષ્મીબાઈ પર હુમલો કર્યો.

The book makes a point of this: Jhansi's own soldiers were just as loyal and courageous as the queen — the British won only because they had newer weapons and because they struck by deceit, not because Jhansi's side lacked bravery.

✨ Key facts to remember

Birth name: મણિકર્ણિકા. Nickname: મનુ. Husband: રાજા ગંગાધરરાવ નિવાલકર. Adopted son: દામોદર રાવ. Death date: 18 June 1857.

શબ્દાર્થ (word meanings)

મર્દાનીબહાદુર સ્ત્રી

નિપુણહોંશિયાર

કુશાગ્રતેજસ્વી

ખુમારીગર્વ

પ્રતીકચિહ્ન

શૂરવીરબહાદુર

ઉત્તરાધિકારીવારસદાર

મુઠ્ઠીભરથોડા

સ્વાધ્યાય · Comprehension

Try each one yourself first, then tap to check!

MCQ — સાચા જવાબ પર ટિક કરો

(ક) ચાર

(બ) યુદ્ધકલા

(ક) દામોદર રાવ

(બ) ૧૮૫૭

ખરું કે ખોટું?

ખરું.

ખોટું. સાચી હકીકત: તેઓ બાર વર્ષની વયે યુદ્ધકલામાં નિપુણ બની ગયા હતા.

ખરું.

ખોટું. સાચી હકીકત: રાણી લક્ષ્મીબાઈએ પાંચ વર્ષના દામોદર રાવને દત્તક લીધો હતો (નામ મનમોહન રાવ નહીં).

ટૂંકા પ્રશ્નો

લક્ષ્મીબાઈનો જન્મ વારાણસી (કાશી)માં એક બ્રાહ્મણ પરિવારમાં થયો હતો.

લક્ષ્મીબાઈનું મૂળ નામ મણિકર્ણિકા હતું.

ઘરના લોકો તેમને લાડથી 'મનુ' કહીને બોલાવતા.

લક્ષ્મીબાઈના દત્તક પુત્રનું નામ દામોદર રાવ હતું.

વિસ્તૃત જવાબ

રાણી લક્ષ્મીબાઈ સાહસિક, નીડર અને પરાક્રમી હતાં. તેઓ કુશાગ્ર બુદ્ધિ અને બહાદુરી ધરાવતાં હતાં. પોતાના રાજ્ય ઝાંસી માટે તેમને ખૂબ ખુમારી હતી, અને તેમણે અંગ્રેજો સામે અંત સુધી હિંમતથી લડાઈ કરી.

નાની ઉંમરથી જ તેમણે નાના સાહેબ સાથે શસ્ત્ર વિદ્યા અને ઘોડેસવારી શીખી હતી. બાર વર્ષની વયે તેઓ યુદ્ધકલામાં નિપુણ બની ગયાં હતાં. પતિના અવસાન પછી તેમણે ઝાંસીનો કિલ્લો પોતે લડીને કબ્જે કર્યો, અને ૧૮૫૭ના વિપ્લવ વખતે તેમણે મહિલાઓ સહિત નાગરિકોને પણ યુદ્ધકલા શીખવી.

બોક્સમાં આપેલા શબ્દોમાંથી યોગ્ય શબ્દ પસંદ કરી સાચો શબ્દ બનાવો

Pick the correct missing letters to complete each word — every word here comes straight from the chapter you just read!

સાહસિક (સિ) — daring / adventurous.

મણિકર્ણિકા (ણિ) — Rani Lakshmibai's birth name.

વિધુર (ધુ) — widower (her father brought little Manu along as a widower).

બહાદુરી (દુ) — bravery.

ખાલસાનીતિ (ખા) — the Doctrine of Lapse, Dalhousie's policy.

ખુમારીભેર (ભે) — with pride/dignity (she sat on the throne "ખુમારીભેર").

સિંહાસન (સ) — throne.

આધુનિક (ધુ) — modern (the British had "આધુનિક શસ્ત્રો" — modern weapons).

લોહીલુહાણ (લુ) — drenched in blood (she kept fighting even while "લોહીલુહાણ").

માતૃભૂમિ (મા) — motherland (she was martyred "માતૃભૂમિ માટે" — for the motherland).

રૂઢિપ્રયોગ & ભાષાજ્ઞાન

રૂઢિપ્રયોગો

મોંમાં આંગળા નાખી જવાઅચંબિત થઈ જવું

વાર કરવોહુમલો કરવો

કબ્જે કરવુંપોતાના તાબામાં લેવું

રૂઢિપ્રયોગોનો અર્થ આપી વાક્ય-પ્રયોગ કરો

This exercise wants two things from you for each idiom: its meaning, AND a brand-new sentence you make up using it. Tap to see one example sentence for each — then try writing your own different one!

અર્થ: અચંબિત થઈ જવું (to be utterly amazed/astonished).

વાક્ય: રાણી લક્ષ્મીબાઈની બહાદુરી જોઈને દુશ્મનો પણ મોંમાં આંગળા નાખી ગયા.

અર્થ: હુમલો કરવો (to attack).

વાક્ય: અંગ્રેજ સૈનિકોએ દગાથી રાણી લક્ષ્મીબાઈ પર વાર કર્યો.

અર્થ: પોતાના તાબામાં લેવું (to take possession of / capture).

વાક્ય: રાણી લક્ષ્મીબાઈએ લડીને ઝાંસીનો કિલ્લો ફરીથી કબ્જે કર્યો.

TRY IT YOURSELF

Now write your own sentence (different from the examples above) for each of the three idioms — that's exactly what the book's વાક્ય-પ્રયોગ exercise wants from you!

સમાનાર્થી શબ્દો (synonyms)

સ્વતંત્રતાઆઝાદી

અવસાનમૃત્યુ

પુત્રદીકરો

હિસ્સોભાગ

શૂરવીરબહાદુર

વિરોધી શબ્દો (antonyms)

નીડર× ડરપોક

રાજા× રંક

દેશભક્ત× દેશદ્રોહી

TRY IT YOURSELF

ઈ.સ. ૧૮૫૭ના વિપ્લવ વિશે પાંચ વાક્યો લખો.

TRY IT YOURSELF

અંગ્રેજોની 'ખાલસાનીતિ' વિશે પાંચ વાક્યો લખો.

Practice like the real exam

Here's a taste of the exam styles you'll see for this chapter.

MCQ style (1 mark each)

(અ) ૧૮ જૂન ૧૮૫૭

Short answer (2 marks)

'ખાલસાનીતિ' અંગ્રેજ ઓફિસર ડેલહાઉસીની નીતિ હતી, જે પ્રમાણે દત્તક પુત્રને વારસદાર ન ગણીને રાજ્યને અંગ્રેજ સરકારનો હિસ્સો બનાવી દેવામાં આવતું.

Longer answer (3 marks)

Rani Lakshmibai refused to surrender her kingdom of Jhansi to the British, famously declaring she would never give it up. Despite being widowed young and facing an unjust British policy, she personally fought battles, trained citizens including women in warfare, and continued fighting fiercely with her son tied to her back even while surrounded and wounded, ultimately giving her life for her motherland on 18 June 1857.

You did it! 🎉

Chapter 6 done! You know the inspiring life of one of India's greatest freedom fighters. ⭐

જીવનચરિત્ર શબ્દાર્થ 8 words 3 idioms + sentences 1857 revolt 10-word spelling drill

← BackCh 5 · તપેલા મરી ગયા Next →Ch 7 · ખમ્મા વીરાને

🏁 Chapter 6 of 7 · Term 1 Gujarati · Niyati, Class 6